*Dr. Rodolfo John Ortiz Teope, PhD, EdD, DM
May mga gabi na hindi ka na mapakali, hindi dahil sa sarili mong laban kundi dahil sa mundong parang unti-unti nang nabibitak sa harap mo. Tahimik ang paligid pero ang dibdib mo ay mabigat, parang may dinadala kang hindi mo naman kayang pangalanan. Naalala ko ang isang gabing ganoon, hawak ko ang cellphone ko, tuloy-tuloy ang pag-scroll, at bawat balita ay parang sugat na paulit-ulit mong hinahaplos. May giyera sa Middle East, may mga lider na nawawala at napapalitan, may mga bansang tila nawawala sa direksyon, at sa gitna ng lahat ng iyon, may isang bulong na hindi mo matakasan—na hindi raw ito normal, na may mas malalim na plano, na bahagi raw ito ng depopulation.
Hindi ako agad naniwala, pero hindi rin ako natawa. Dahil ang mas nakakatakot ay hindi kung totoo ito kundi kung bakit parang ang dali na nitong paniwalaan. Doon ko naramdaman na hindi na ito simpleng laban ng tama at mali kundi isang tahimik na digmaan sa loob ng bawat isip—ang digmaan ng tiwala at takot. At sa digmaang iyon, parang ang takot na ang unti-unting nananalo.
Sa papel, malinaw ang lahat. The 2030 Agenda for Sustainable Development of the United Nations speaks of development, dignity, and a future where no one is left behind. Walang nakasulat na bawasan ang populasyon, walang utos na kontrolin ang tao. Everything sounds right. Everything sounds humane. Pero ang tao ay hindi nabubuhay sa papel, nabubuhay siya sa sakit ng karanasan, at sa karanasan ng marami, ang tiwala ay matagal nang pinatay.
Ilang beses na ba tayong naniwala sa pangako na hindi naman pala totoo, ilang beses na ba tayong umasa sa mga lider na kalaunan ay naglaho ang malasakit, at ilang beses na ba tayong iniwan ng sistemang dapat sana’y kumalinga sa atin. Kaya ngayon, kahit ang mabuti ay pinagdududahan, kahit ang malinaw ay nagiging malabo, at kahit ang katotohanan ay tinatanong kung may tinatagong kasinungalingan.
Habang sabay-sabay na gumagalaw ang mundo, mas lalo tayong nalulunod sa kaguluhan na hindi natin kayang ipaliwanag. May giyera sa Middle East, isang lupang matagal nang sugatan ng dugo at kasaysayan, may mga lider na napapalitan na parang pawns sa isang larong hindi natin nakikita ang buong board. When everything collapses at the same time, the human heart cannot accept randomness, kaya naghahanap ito ng kwento na magbibigay ng kahulugan sa lahat. At para sa ilan, ang kwentong iyon ay depopulation, hindi dahil napatunayan kundi dahil mas madaling hawakan ang isang takot na may direksyon kaysa sa mundong walang kasiguruhan.
Kasabay nito, matagal nang pinag-uusapan ang overpopulation, ang kakulangan ng yaman, ang climate crisis, ang kinabukasan ng susunod na henerasyon. These are real concerns, real discussions, real fears. Ngunit sa halip na maging usapan ng solusyon, nagiging usapan ito ng pangamba, na para bang ang sagot ay bawasan ang tao kaysa ayusin ang sistema. At dito nagsisimulang maghalo ang katotohanan at takot, hanggang hindi na natin malaman kung alin ang alin.
Ngunit ang katotohanang pinakamahirap tanggapin ay ito: minsan wala talagang iisang kontrabida sa likod ng lahat. The world is not controlled by one hand, but by many hands pulling in different directions. Ang giyera ay bunga ng kasakiman at kasaysayan, ang pagbabago ng lider ay bunga ng sistema at pagkukulang ng tao. Pero ang takot ay hindi naghihintay ng ganitong paliwanag, dahil ang takot ay hindi naghahanap ng katotohanan, naghahanap ito ng kwento na pwede nitong paniwalaan.
Hindi ko sinisisi ang mga naniniwala. Dahil kung tutuusin, hindi ito kamalian kundi pagod. Pagod na sa pangako, pagod na sa sistema, pagod na sa paulit-ulit na pagkadismaya. People have seen too much failure to easily believe in anything good. Kaya kapag may naririnig na global cooperation, hindi na ito pag-asa kundi posibleng panlilinlang. Dahil kapag ang tiwala ay matagal nang nawala, kahit ang liwanag ay nagmumukhang anino.
Ngunit ang pinakamasakit ay hindi ang nangyayari sa mundo kundi ang nangyayari sa loob ng ating sariling bansa. Hindi lamang takot ang kumakalat kundi galit, hindi lamang duda kundi pagkakawatak-watak. Ang Pilipinas ay tila nahati hindi lamang sa opinyon kundi sa puso. May mga pamilyang hindi na nag-uusap, may mga magkakaibigan na nagkakahiwalay, may mga mamamayan na handang ipaglaban ang lider pero hindi na kayang unawain ang kapwa Pilipino. One side sees hope, the other sees evil, and in between them is a nation slowly tearing itself apart.
Fake news spreads faster than truth, not because it is stronger, but because it is more comforting. Mas madaling maniwala sa kwentong tugma sa galit mo kaysa sa katotohanang hahamon sa paniniwala mo. At ang pinakamalungkot, hindi na binabasa ang katotohanan. Hindi na inuunawa ang mensahe. People do not read to understand anymore, they read to defend what they already believe.
At dito, dahan-dahang namamatay ang isang bansa. Hindi sa isang putok, hindi sa isang giyera, kundi sa tahimik na pagkawala ng tiwala. Hindi na tayo nag-uusap para magkaintindihan kundi para magtagumpay. Hindi na tayo nakikinig para matuto kundi para maghanap ng mali sa iba.
Sa puntong ito, hindi na lamang katotohanan ang nawawala kundi ang ating pagkakakilanlan bilang isang bayan. Because a nation does not fall when people disagree, it falls when people stop seeing each other as part of the same nation.
Kung may dapat tayong ipaglaban ngayon, hindi lang ito laban sa maling impormasyon kundi laban para maibalik ang ating kakayahang makinig, ang ating lakas na umunawa, at ang ating tapang na tanggapin na maaaring mali rin tayo. Dahil sa huli, ang katotohanan ay hindi lamang para sa mga tama kundi para sa mga handang magbukas ng isip.
At kung magpapatuloy ang ating pagkakahati-hati, darating ang araw na hindi na natin makikilala ang isa’t isa, not because we truly changed, but because we chose to believe our own version of truth over the truth that could have united us. Doon natin mararamdaman ang pinakamasakit na pagkawala—hindi ng isang lider, hindi ng isang panig, kundi ng isang bansang minsan nating minahal bilang iisa. Because in the end, when truth is replaced by belief and belief becomes identity, hindi na ang bayan ang ating ipinaglalaban kundi ang sarili nating ilusyon. And in that quiet collapse of who we are as a people, unti-unting mawawala ang boses ng katotohanan, hanggang sa ang matira na lang ay takot—fear that we created, fear that we chose to believe, and a fear we may no longer have the courage to escape.
________________
________________
*About the author:

