*Dr. Rodolfo John Ortiz Teope, PhD, EdD, DM
May mga pagkakataon sa buhay ng isang bansa na ang pinakamahahalagang tanong ay hindi nanggagaling sa mga abogado, constitutional experts, political strategists, o mga akademiko. Minsan, ang pinakamahahalagang tanong ay nanggagaling sa mga ordinaryong mamamayan na tahimik na nagmamasid, nakikinig, at nagsisikap na unawain ang mga pangyayaring nagaganap sa kanilang paligid.
Sa mga nakalipas na linggo, isa sa mga pangalang paulit-ulit na lumilitaw sa pambansang usapan ay si Alan Peter Cayetano.
Hindi ito isang psychiatric evaluation.
Hindi ito isang medical diagnosis.
Hindi ito isang pagtatangkang husgahan ang kalusugang pangkaisipan ng isang tao.
Ako ay hindi psychiatrist.
Hindi ako psychologist.
At walang sinumang responsable ang dapat magbigay ng konklusyon tungkol sa mental health ng isang tao nang walang sapat na ebidensya at propesyonal na pagsusuri.
Ngunit bilang isang mamamayan, may karapatan akong magmasid.
May karapatan akong magtanong.
At may karapatan din ang bawat Pilipino na suriin ang mga kilos, pananalita, at mga desisyon ng mga taong kanilang inihalal upang mamuno.
Sa katunayan, ang sanaysay na ito ay hindi tungkol sa mental health.
Ito ay tungkol sa isang mas malalim na bagay.
Ito ay tungkol sa public perception.
Ito ay tungkol sa leadership.
Ito ay tungkol sa judgment.
At ito ay tungkol sa lumalaking bilang ng mga Pilipinong nalilito sa mga pangyayaring kanilang nasasaksihan.
Isang hapon, narinig ko ang aking anak na si Juliana Rizalhea kasama ang kanyang mga kaibigang sina Hazel at Solenn habang pinag-uusapan nila ang isa sa mga video blog ni Alan Peter Cayetano.
Mga teenager sila.
Mahilig sila sa anime.
Mahilig sila sa cartoons.
Mahilig sila sa gaming culture.
At gaya ng karamihan sa kanilang henerasyon, pamilyar sila sa Pokémon.
Hindi sila nalilito sa Pokémon.
Sa katunayan, mas marami silang alam tungkol sa Pokémon kaysa sa akin.
Ngunit ang ikinagulat ko ay hindi ang kanilang pagkaunawa sa reference.
Ang ikinagulat ko ay ang kanilang reaksyon.
Pinag-uusapan nila ang paggamit ni Senator Cayetano ng Pokémon bilang paghahambing sa usapin ng Senate leadership controversy.
Nagtaka si Juliana kung bakit Pokémon ang ginagamit sa isang seryosong usaping pambansa.
Sabi ni Hazel, parang hindi bagay na ihambing ang isang institutional crisis sa isang cartoon at gaming franchise.
Si Solenn naman ay nagtanong kung bakit ang isang usapin tungkol sa liderato, batas, at governance ay ipinapaliwanag gamit ang isang konseptong mas karaniwang ginagamit sa entertainment.
Nagkatawanan sila.
Teenagers being teenagers.
Ngunit sa likod ng kanilang tawanan ay isang seryosong obserbasyon.
Hindi sila nalilito sa Pokémon.
Nalilito sila kung bakit Pokémon ang ginagamit upang ipaliwanag ang isang usaping may kinalaman sa Senado ng Republika ng Pilipinas.
At doon ako napaisip.
Hindi dahil sumasang-ayon ako sa anumang konklusyon.
Hindi dahil naniniwala ako sa anumang paratang.
Kundi dahil nakita ko sa kanilang usapan ang naririnig ko rin sa maraming ordinaryong Pilipino.
Confusion.
Pagkalito.
Pag-aalala.
At maraming tanong.
Habang pinapanood ng taumbayan ang mga pangyayari sa Senado, paulit-ulit nilang naririnig si Senator Cayetano na nagsasabing ang Senado ay “under attack.”
Para sa kanyang mga tagasuporta, maaaring ito ay isang makatwirang babala tungkol sa mga banta na kanyang nakikita laban sa institusyon.
Ngunit para sa maraming ordinaryong mamamayan, iba ang dating nito.
Para bang may paparating na pagsalakay.
Para bang may nagaganap na digmaan.
Para bang may puwersang handang sugurin ang Senado anumang oras.
Kaya marami ang nagtatanong:
Ano ba talaga ang umaatake sa Senado?
Sino ang umaatake?
Mayroon bang aktuwal na banta?
O bahagi lamang ba ito ng matinding political rhetoric na bunga ng lumalalim na hidwaan sa loob ng institusyon?
Hindi ito mga tanong ng mga eksperto lamang.
Ito ay mga tanong ng mga karaniwang Pilipino.
At habang lumalalim ang kontrobersiya, mas dumarami ang mga tanong.
Maraming Pilipino ang nakapanood ng mga pagtatalo sa liderato ng Senado.
Marami ang nakasaksi sa mga boycott.
Marami ang nakapanood ng mga hearing.
Marami ang nakakita ng mga pampublikong pahayag.
Marami ang nakapansin sa pagpupumilit ni Senator Cayetano na manatiling sentro ng usapan sa mga kontrobersiyang may kaugnayan sa Senado, kabilang ang mga usaping may kinalaman sa Blue Ribbon Committee.
Para sa kanyang mga tagasuporta, ito ay paninindigan.
Para sa kanyang mga kritiko, ito ay pagpupumilit.
At dito nagsisimulang magkaiba ang interpretasyon ng mga tao.
Ngunit marahil ang pinakamalaking pinagmumulan ng pagkalito ay ang kanyang patuloy na paninindigan na siya pa rin ang Senate President.
Sa pananaw ng kanyang mga tagasuporta, mayroon silang legal at moral na batayan sa paniniwalang iyon.
Ngunit sa pananaw ng iba, nagkaroon na ng mga pangyayaring pampulitika na nagresulta sa pagkakaroon ng bagong liderato.
Dito lalong nagiging komplikado ang usapan.
Dito lalong nahihirapang sumunod ang ordinaryong mamamayan.
At dito rin pumapasok ang isa pang obserbasyon na madalas marinig sa mga usapan ng mga Pilipino.
May ilan na nagsasabing tila nabubuhay si Alan Peter Cayetano sa isang “alternate political universe.”
Hindi ito diagnosis.
Hindi ito insulto.
Ito ay paglalarawan lamang sa isang perception na umiiral sa ilang sektor ng publiko.
Sa pananaw ng mga taong ito, tila nakikita ni Senator Cayetano ang mundo sa paraang ibang-iba sa nakikita ng maraming Pilipino.
Para bang siya lamang ang may hawak ng buong katotohanan.
Para bang siya lamang ang tunay na tagapagtanggol ng integridad.
Para bang siya lamang ang nakakaunawa sa tunay na nangyayari.
At para bang ang lahat ng hindi sumasang-ayon sa kanya ay bahagi ng problemang kanyang nilalabanan.
Muli, hindi ibig sabihin nito na tama o mali siya.
Ngunit ito ang perception na unti-unting nabubuo sa isipan ng ilang mamamayan.
At sa pulitika, mahalaga ang perception.
Sapagkat perception affects trust.
At trust affects legitimacy.
Marami ring Pilipino ang nakakaalala sa mga naunang kontrobersiyang kinasangkutan ni Senator Cayetano.
May mga nakakaalala sa mga sigalot sa House of Representatives noong siya ay Speaker.
May mga nakakaalala sa mga kontrobersiyang paulit-ulit na naging laman ng balita.
At siyempre, nariyan ang sikat na usapin ng “₱10,000.”
Tama man o mali ang naging interpretasyon ng publiko, hindi maikakaila na maraming Pilipino ang umasa.
Maraming naniwala.
Maraming naghintay.
At nang hindi nangyari ang inaasahan ng marami, dumating ang pagkadismaya.
Sa pulitika, ang pag-asa ay mahalagang kapital.
At kapag ang pag-asa ay nauwi sa pagkadismaya, nag-iiwan ito ng marka sa isip ng publiko.
Ngayon, marami ring Pilipino ang naniniwala na hindi lamang si Senator Cayetano ang naaapektuhan ng kasalukuyang sitwasyon.
Sa kanilang pananaw, maging ang kanyang mga kaalyado ay tila naipit sa gitna ng sigalot.
Nariyan sina Bong Go.
Mark Villar.
Cynthia Villar.
Loren Legarda.
Anuman ang ating political preference, hindi maikakaila na mayroon silang mga sariling panukalang batas, programa, at adbokasiyang nais nilang isulong.
Ngunit sa mata ng ilang mamamayan, tila natatabunan ang lahat ng iyon ng nagpapatuloy na political conflict.
Parang sila man ay nahihila sa isang labanang hindi nila lubusang kontrolado.
At habang nagpapatuloy ang lahat ng ito, sino ang naghihintay?
Ang estudyante.
Ang magsasaka.
Ang manggagawa.
Ang negosyante.
Ang senior citizen.
Ang buong bansa.
The people wait.
Bills wait.
Programs wait.
Public concerns wait.
Government action waits.
National priorities wait.
At habang tumatagal ang hidwaan, lalong lumalalim ang kalungkutan ng maraming Pilipino.
Hindi dahil may gusto silang matalo.
Hindi dahil may gusto silang mapahiya.
Hindi dahil may gusto silang sirain.
Kundi dahil ang Senado ay dapat maging tahanan ng statesmanship.
Hindi ng permanenteng alitan.
Hindi ng walang katapusang political warfare.
Hindi ng personal na tunggalian.
Ang Senado ay dapat maging lugar kung saan ang pinakamataas na layunin ay ang kapakanan ng sambayanang Pilipino.
Walang masama sa pagbanggit ng Bible verses.
Walang masama sa pagmamahal sa bayan.
Walang masama sa pagtatanggol sa sariling paniniwala.
Ngunit sa huli, hindi nabubuhay ang taumbayan sa mga quotation.
Hindi nabubuhay ang taumbayan sa mga analogy.
Hindi nabubuhay ang taumbayan sa mga political speech.
The people live on results.
The people live on governance.
The people live on solutions.
The people live on stability.
At dito bumabalik ang tanong.
Hindi bilang isang psychiatric question.
Hindi bilang isang medical question.
Kundi bilang isang tanong tungkol sa leadership.
Kapag maraming ordinaryong Pilipino ang nagtatanong tungkol sa state of mind ng isang lider, marahil ang tunay nilang gustong itanong ay hindi tungkol sa mental health.
Marahil ang tunay nilang gustong itanong ay ito:
Nananatili pa bang nakasentro ang kanyang mga desisyon sa kapakanan ng sambayanang Pilipino?
Nakatutulong pa ba ang kanyang mga ginagawa sa pagpapalakas ng Senado?
Nagbibigay ba ito ng pagkakaisa?
O lalo lamang nitong pinapalalim ang hidwaan?
At sa gitna ng lahat ng ito, sino ba talaga ang pangunahing pinaglilingkuran?
Sa dulo, si Alan Peter Cayetano lamang ang lubos na makasasagot sa mga tanong na iyan.
Ngunit ang bawat Pilipino ay may karapatang magtanong.
Sapagkat ang public office ay isang public trust.
At kapag ang taumbayan ay nagsisimula nang magtanong ng mahihirap na tanong, kadalasan hindi iyon dahil sa galit.
Hindi iyon dahil sa poot.
Hindi iyon dahil sa politika.
Kundi dahil nagmamalasakit sila.
Nag-aalala sila.
At umaasa silang sa huli, ang mananaig ay hindi personal na ambisyon, hindi paksyon, at hindi kapangyarihan—kundi ang tunay na serbisyo sa bayan.
#DJOT
________________________________________________________________
*About the author:
