How Deception Turns Trust into Currency and Kindness into Capital
*Dr. Rodolfo John Ortiz Teope, PhD, EdD, DM
There are people who, when they message you in CP or in Social Media, alam mo na agad ang kasunod. Hindi na “Kumusta ka?” ang unang pumapasok sa isip mo. Ang una mong tanong sa sarili ay, “Magkano kaya ang uutangin nito ngayon?” Nakakalungkot isipin na may mga pagkakaibigan, samahan, at maging mga relasyon na hindi nasira dahil sa away o pagtataksil. Nasira sila dahil sa paulit-ulit na pangungutang na hindi naman binabayaran. Mas masakit pa, pagkatapos mong magtiwala at tumulong, ikaw pa ang nagiging masama kapag dumating ang araw na napagod ka na.
Matagal ko nang pinagmamasdan ang ganitong uri ng tao. Hindi sila laging mahirap. Hindi rin sila laging kapos sa oportunidad. Sa katunayan, ang ilan sa kanila ay mukhang matagumpay, maayos manamit, magaling makisama, at tila kagalang-galang. Ngunit sa likod ng magandang imaheng iyon ay may isang ugali na tahimik na sumisira hindi lamang sa mga tao kundi pati sa pundasyon ng ating lipunan. Sila ang mga taong nakautang na, hindi pa nakakabayad, ngunit babalik muli upang mangutang. At ang higit na nakapagtataka ay hindi ang kanilang paghingi ng tulong. Ang nakapagtataka ay ang kanilang lakas ng loob na gawin ito nang paulit-ulit, na para bang walang nangyari.
Kapag tumanggi kang magpautang, sila pa ang nagagalit. Kapag ipinaalala mo ang dati nilang utang, ikaw pa ang nagmumukhang masama. Kapag pinili mong protektahan ang sarili mo laban sa panibagong panlilinlang, ikaw pa ang tatawaging madamot, walang pakisama, o walang puso. Ang iba ay gagamit ng awa. Ang iba ay gagamit ng guilt. Ang iba ay magsasabing, “Ikaw lang ang maaasahan ko.” Ang iba ay magpaparamdam na kung hindi mo sila tutulungan, ikaw ang dahilan ng kanilang paghihirap. At ang pinakamasakit, may ilan na sisiraan ka pa upang baligtarin ang kuwento at ikaw ang magmukhang may kasalanan.
Dito ako napapaisip. Ano ba talaga ang nangyayari sa ating lipunan? Bakit tila may mga taong Walang Hiya o Sobrang Kapal ng Mukha ? Hindi ba sila nahihiya sa bawat pangakong hindi nila tinutupad? Hindi ba sila natatakot na balang araw ay wala nang maniwala sa kanila? Hindi ba nila naiisip na ang pangalan ng isang tao ay mas mahal kaysa anumang perang kanilang nahiram? O umabot na ba sila sa puntong ang hiya ay wala nang halaga, ang konsensya ay hindi na gumagana, at ang integridad ay maaari nang ipagpalit kapalit ng pansamantalang pakinabang?
Sa kulturang Pilipino, ang hiya ay hindi lamang emosyon. Isa itong moral compass. Ito ang nagpapaalala sa atin na may pananagutan tayo sa ating salita. Ito ang nagtutulak sa atin na tuparin ang ating pangako. Ito ang dahilan kung bakit ang isang taong may utang ay nahihiyang umiwas sa nagpautang. Ngunit kapag ang isang tao ay paulit-ulit na nangungutang, paulit-ulit na nangangako, paulit-ulit na nagsisinungaling, at pagkatapos ay babalik muli upang umutang na parang walang nangyari, tila hindi na lamang pera ang kanyang nauubos. Unti-unti na ring nauubos ang kanyang hiya.
Ngunit maging patas tayo. Hindi lahat ng hindi nakakabayad ng utang ay walang hiya. May mga taong tunay na sinalanta ng sakit, nawalan ng trabaho, nalugi sa negosyo, o dumanas ng matinding trahedya. Ang kaibahan nila ay hindi sila nagtatago. Nahihiya sila. Sila mismo ang lumalapit upang magpaliwanag. Humihingi sila ng palugit. Ginagawa nila ang lahat upang mabayaran ang kanilang obligasyon kahit paunti-unti. Ang tinutukoy dito ay ibang uri ng tao—ang mga taong ginawang pamumuhay ang panlilinlang, ang mga taong ginawang negosyo ang kabutihan ng kapwa, at ang mga taong ang unang iniisip ay hindi kung paano kikita, kundi kung sino ang susunod na mauuto.
Sa psychology, may konseptong tinatawag na entitlement mentality. Unti-unting naniniwala ang isang tao na may obligasyon ang ibang tao na tulungan siya. Kapag tinulungan mo siya, pakiramdam niya ay normal lamang iyon. Ngunit kapag tumanggi ka, ikaw pa ang nagiging masama. Kasunod nito ang victim reversal. Ang tunay na biktima—ang nagpautang—ang nagiging kontrabida, samantalang ang taong hindi tumupad sa kanyang obligasyon ang siyang nagpapakita na siya ang kawawa.
Mas mapanganib pa rito ang emotional blackmail. Hindi na ito simpleng paghingi ng tulong. Isa na itong paraan ng pagkontrol sa emosyon ng ibang tao. Ang konsensya ng mabuting tao ang nagiging puhunan ng mapanlinlang. Ang kabaitan ng iba ang nagiging negosyo ng ilan.
Ngunit may isa pang uri ng panlilinlang na mas tahimik at mas mapanganib. May mga taong nauunawaan na ang tiwala ay hindi basta-basta ibinibigay. Kaya bago sila manghiram ng pera, inuuna muna nilang buuin ang relasyon. Nagiging mabait sila. Palaging available. Marunong makinig. Marunong magpakita ng malasakit. Ang iba ay bumubuo ng malalim na pagkakaibigan. Ang iba naman ay pumapasok sa romantikong relasyon. At sa ilang pagkakataon, ginagamit pa maging ang kanilang katawan, kanilang lambing, o intimacy upang makuha ang tiwala ng isang tao.
Hindi ito usapin ng babae o lalaki. Parehong may kakayahang gawin ito ang sinuman. Ang problema ay hindi ang pagmamahal. Ang problema ay kapag ang pagmamahal ay ginawang investment. Kapag ang lambing ay ginawang puhunan. Kapag ang relasyon ay naging daan upang makahiram ng pera. Kapag ang emosyon ay naging kapital. Kapag ang intimacy at sex ay naging collateral. At kapag ang tiwala ay naging currency.
Ito marahil ang isa sa pinakamapanganib na uri ng financial manipulation sa ating panahon. Hindi sila unang humihingi ng pera. Una nilang kinukuha ang iyong tiwala. Pinaniniwala ka nilang mahalaga ka. Pinaparamdam nilang espesyal ka. At kapag sapat na ang iyong emotional investment, saka nila ilalabas ang tunay nilang layunin.
Marahil panahon na ring kilalanin natin ang isang panlipunang konsepto na maaari nating tawaging Social Financial Predation. Hindi ito medical diagnosis at hindi rin legal na termino. Isa lamang itong paglalarawan sa mga taong sistematikong ginagamit ang tiwala, awa, pagkakaibigan, at relasyon bilang paraan upang makakuha ng pinansyal na pakinabang nang walang tapat na intensiyong tuparin ang kanilang obligasyon.
Ang kanilang negosyo ay hindi produkto. Hindi rin serbisyo. Ang kanilang pangunahing kapital ay ang kabutihan ng ibang tao.
Kung mapapansin natin, pare-pareho ang kanilang pattern. Hahanapin nila ang taong madaling maawa. Ang taong may mabuting puso. Ang taong marunong magtiwala. Kapag wala nang mapiga sa isa, lilipat sa iba. Kapag nasira ang kanilang pangalan sa isang grupo, hahanap sila ng panibagong komunidad. Ang kanilang reputasyon ay nagiging disposable dahil ang target nila ay palaging bagong biktima.
Mas naging madali pa ito sa panahon ng social media. Sa pamamagitan ng magagandang larawan, branded na gamit, mamahaling restaurant, at mga post na puno ng inspirasyon, madaling makabuo ng ilusyon ng tagumpay. Ngunit sa likod ng mga larawang iyon ay maaaring may mga taong naghihintay pa rin ng kanilang bayad, mga kaibigang nawalan ng tiwala, at mga pamilyang nasira dahil sa paulit-ulit na panlilinlang.
Ang tunay na trahedya ay hindi lamang ang perang nawawala. Ang tunay na trahedya ay ang pagkamatay ng tiwala. Dahil sa iilang taong ginawang negosyo ang panlilinlang, natututo ang mabubuting tao na huwag nang tumulong. Ang mga nais magpautang ay nagiging mapagduda. Ang mga nais magbigay ng pagkakataon ay nagiging maingat. At ang pinakamasakit, ang mga tunay na nangangailangan ang siyang nahihirapang makahingi ng tulong dahil sa kasalanan ng iilan.
Unti-unting namamatay ang bayanihan. Hindi dahil nawala ang kabutihan ng Pilipino. Kundi dahil maraming gumamit ng kabutihan bilang negosyo.
Sa batas, hindi lahat ng hindi nagbabayad ng utang ay maituturing na estafa. May mga legal na elemento na kailangang mapatunayan. Ngunit sa moralidad, may malinaw na hangganan. Kapag ang isang tao ay paulit-ulit na gumagamit ng kasinungalingan, maling representasyon, emosyonal na manipulasyon, at pagsasamantala sa tiwala ng kapwa upang makahiram ng pera, hindi na lamang ito usapin ng kahirapan. Isa na itong uri ng panlipunang panlilinlang na unti-unting sumisira sa ating kultura ng pagtitiwala.
Marahil ang pinakamalaking uri ng pagkalugi ay hindi financial bankruptcy.
Ito ay trust bankruptcy.
May mga taong maaaring may magandang bahay, mamahaling sasakyan, mamahaling relo, at magagarang larawan sa social media. Ngunit wala nang handang magtiwala sa kanilang salita. Maaari pa silang magmukhang mayaman sa paningin ng iba, ngunit bangkarote na sila sa pinakamahalagang kapital ng tao—ang kredibilidad.
Marahil mali tayong tawagin silang simpleng mangungutang.
Ang tunay nilang negosyo ay hindi pangungutang.
Ang tunay nilang negosyo ay ang pagsasamantala sa tiwala ng kapwa.
Sila ang mga financial predators ng ating panahon.
At ang pinakamalaking pinsalang iniiwan nila ay hindi ang perang hindi naibabalik.
Kundi ang bawat pusong kanilang tinuruan na huwag nang magtiwala muli.
Ngunit sa kabila ng lahat ng ito, naniniwala akong may isang bagay na hindi kayang takasan ng sinuman.
Maaaring makalusot ang isang tao sa batas. Maaaring hindi siya makasuhan. Maaaring hindi na siya habulin ng kanyang mga naging biktima. Maaari pa nga siyang magmukhang matagumpay sa paningin ng ibang tao.
Ngunit may mga batas na higit pa sa mga batas na isinulat ng tao.
Anuman ang tawag natin dito—law of the universe, moral law, divine justice, o simpleng law of cause and effect—naniniwala akong walang ginagawa ang tao na nananatiling walang bunga.
Maaaring hindi agad.
Maaaring hindi bukas.
Maaaring hindi sa paraang inaasahan natin.
Ngunit darating ang panahon na ang bawat salitang sinira, bawat pangakong hindi tinupad, bawat tiwalang winasak, at bawat pusong ginawang kasangkapan para sa pansariling pakinabang ay sisingilin din ng buhay sa sarili nitong paraan.
Sapagkat ang buhay ay may kakaibang paraan ng pagbabalik ng ating ipinadala sa mundo.
Kung kabutihan ang ipinadala mo, mas malaki ang posibilidad na kabutihan din ang iyong matagpuan.
Kung panlilinlang ang ipinadala mo, huwag kang magulat kung isang araw ay wala nang maniwala sa iyong salita, wala nang magpautang sa iyo, at wala nang magbukas ng pinto kapag ikaw naman ang tunay na nangangailangan.
At marahil iyon ang pinakamabigat na kabayaran sa lahat.
Hindi ang pagkawala ng pera.
Kundi ang pagkawala ng isang pangalang minsang pinaniwalaan.
Dahil sa dulo ng lahat, maaaring kitain muli ang pera.
Maaaring ibangon muli ang negosyo.
Maaaring magsimula muli ang buhay.
Pero ang tiwala, kapag paulit-ulit na ipinagpalit kapalit ng pansamantalang pakinabang, ay isa sa iilang kayamanang maaaring hindi na maibalik habang-buhay.
Hindi pera ang una nilang ninanakaw.
Tiwala.
At kapag ang tiwala ang namatay, ang perang nawala ay nagiging pinakamaliit na lamang sa lahat ng nawala. Sapagkat ang pera ay maaaring kitain muli, ngunit ang isang pangalang minsang pinaniwalaan, kapag tuluyang nawala ang kredibilidad, ay maaaring hindi na muling maibalik.
Dear Reader,
I invite you to explore my complete collection of published books now available on Amazon. Whether you are seeking in-depth analysis, strategic insights, or engaging narratives, my catalog covers a range of essential topics designed to inform, inspire, and provoke thoughtful discussion.
You can browse all my current titles, read excerpts, and order your copies directly through my official Amazon Author Page:
Click this Image to View:
Thank you for your continued support and interest in my work. If you enjoy any of the titles, leaving a review on Amazon would be greatly appreciated as it helps bring these ideas to a broader audience.
Warm regards,
*About the author:
