*Dr. Rodolfo John Ortiz Teope, PhD, EdD, DM
Naalala ko minsan, habang nakaupo ako sa isang maliit na karinderya sa kanto ng Barangay Fortune, Marikina City, iyong tipong simple lang pero punong-puno ng kwento ang bawat mesa. May dalawang lalaking nag-uusap—hindi naman nagtatalo nang malakas, pero ramdam mo ang lalim ng kanilang paninindigan. Yung isa ay abogado, maayos magsalita, teknikal ang paliwanag. Yung isa naman ay isang ordinaryong manggagawa, simple pero puno ng karanasan ang kanyang punto. At habang pinakikinggan ko sila, doon ko muling naunawaan ang isang katotohanan na madalas nating nakakalimutan: ang batas ay hindi pag-aari ng mga abogado lamang—ito ay para sa taumbayan.
In a democracy, laws are not written exclusively for lawyers—they are written for the people. Kapag ang isang batas ay naisabatas na, ito ay nagiging bahagi ng pang-araw-araw na buhay ng mamamayan. As consistently upheld by the Supreme Court of the Philippines, “ignorance of the law excuses no one from compliance therewith.” Ngunit kung inaasahan ang mamamayan na sumunod sa batas, nararapat lamang na sila rin ay may kakayahang umunawa at magbigay ng sariling interpretasyon dito. Kung hindi, ang batas ay nagiging utos na sinusunod nang walang pag-iisip—hindi isang gabay na inuunawa.
Sabi nga ni Oliver Wendell Holmes Jr., “The life of the law has not been logic; it has been experience.” Ibig sabihin, ang batas ay hindi lamang nakatira sa libro o courtroom. Nabubuhay ito sa karanasan ng tao—sa lansangan, sa pamahalaan, sa bawat Pilipinong naaapektuhan nito.
Pero narito ang isang masakit na realidad na kailangan nating harapin.
The sad truth is that many people believe that only lawyers know the law. Parang naging kultura na natin na kapag may usapin tungkol sa batas, ang unang linya agad ay: “Ah, hindi abogado yan, walang alam sa batas yan.” Sa larangan ng politika at paggawa ng batas, tila may paniniwala rin na lawyers are the only ones qualified to make laws. At dito nagsisimula ang isang mapanganib na mindset—ang paglimita ng kaalaman at karapatan sa iilang propesyon lamang.
Ngunit hindi po ito ang katotohanan.
The law is not an exclusive language reserved for the bar passer. Ito ay wikang dapat nauunawaan ng bawat mamamayan. Ang isang ordinaryong Pilipino—isang manggagawa, isang guro, isang negosyante—basta nagbabasa, nag-aaral, at nagsusuri, ay may kakayahang umintindi at mag-interpret ng batas. At sa ilang pagkakataon, dahil sa kanilang malalim na karanasan sa tunay na buhay, maaaring mas malinaw at mas makatarungan pa ang kanilang pag-unawa kaysa sa teknikal ngunit hiwalay sa realidad na interpretasyon ng iba.
This is not to undermine the authority of lawyers, kundi isang pagkilala sa kanilang mahalagang papel, habang pinapaalala na ang batas ay hindi eksklusibo—ito ay para sa bawat mamamayan. They are trained, disciplined, and essential in the administration of justice. Ngunit dapat din nating tanggapin na hindi sila ang nag-iisang may karapatan sa pag-unawa ng batas, at higit sa lahat, hindi rin sila laging tama sa kanilang interpretasyon. Even the Supreme Court of the United States shows us that legal minds can disagree—may majority, may dissent. Kung ang pinakamataas na hukuman ay hindi nagkakaisa, paano natin masasabi na iisa lang ang tamang pagbasa ng batas?
Dagdag pa rito, sinabi ni Benjamin N. Cardozo na “The great tides and currents which engulf the rest of men do not turn aside in their course and pass the judges by.” Ibig sabihin, kahit ang mga eksperto ay naaapektuhan ng panahon, konteksto, at pananaw.
At hindi lamang ito limitado sa usapin ng batas. If we look at other professions, makikita natin ang parehong prinsipyo. Hindi porket ikaw ay licensed teacher, ikaw lamang ang may kakayahang magturo—anyone can teach, but only a few are licensed to teach. Sa larangan ng real estate, may mga licensed brokers at may mga hindi, ngunit sa realidad, may mga non-licensed individuals na mas mahusay pa magbenta kaysa sa may lisensya. Ganoon din sa batas—may mga hindi abogado, hindi bar passer, o kahit hindi law graduate, ngunit dahil sila ay nagbabasa, nagsasaliksik, at inuunawa ang batas, nagkakaroon sila ng kakayahang mag-interpret nito. The difference is not in the ability to understand—but in the authority to practice.
I write this not to challenge institutions, but to awaken confidence in every Filipino heart—that the law is not a distant language reserved for the few, but a living guide meant for all. I write this to encourage every one of us Filipinos to read the law and understand the law, and never feel insecure simply because we are not lawyers. Huwag nating isipin na ang pag-unawa sa batas ay para lamang sa may titulo, o para lamang sa nakapasa ng Bar. Sapagkat ang bawat Pilipino ay may kakayahang umintindi—may likas na talino, may karanasan, at may puso para sa tama. Hindi natin kailangang umasa lamang sa abogado upang maunawaan ang batas, kundi dapat natin itong yakapin bilang bahagi ng ating pagkatao bilang mamamayan. Ang bawat Pilipino ay marunong umintindi sa batas, may kakayahang magbigay ng interpretasyon dito, at may sapat na kakayahan upang sundin ito nang may malay at paninindigan. For in truth, the strength of a nation is not measured by how many lawyers it has, but by how many of its people understand justice.
Kaya sana, magising ang ating mga kababayan.
Hindi kailangang maging abogado upang umunawa ng batas. Hindi kailangang magkaroon ng titulo upang magkaroon ng tamang pag-iisip. Ang kailangan ay pagbasa, pag-aaral, at bukas na isipan. Sapagkat ang batas ay ginawa para sa tao—hindi para ilayo siya rito, kundi para bigyan siya ng kapangyarihang umunawa at ipaglaban ang tama.
Ang kakulangan lamang ng isang hindi abogado ay hindi siya maaaring mag-practice ng batas—hindi siya maaaring humarap sa korte o kumatawan bilang legal counsel. Ngunit hindi ibig sabihin nito na wala na siyang karapatang umunawa, magsuri, at magsalita tungkol sa batas.
Sa huli, ang tunay na sukatan ay hindi kung ikaw ay abogado o hindi.
Ang tunay na sukatan ay kung paano mo inuunawa ang batas—kung ito ba ay para sa kapangyarihan, o para sa katarungan.
At marahil ito ang dapat nating tandaan bilang isang bayan:
The law is for the people—and understanding it is not a privilege of a few, but a right of all.
#DJOT
_________________
*About the author:
