One of the greatest mistakes any institution can make is to believe that being legally correct is enough.
It is not.
In a democracy, the people do not simply deserve a fair process—they deserve to understand that process.
After all, justice that cannot be understood by ordinary citizens slowly loses its power to inspire trust.
Imagine this.
A father finally comes home after working the whole day. A mother finishes preparing dinner after taking care of the children. Habang nagpapahinga sila, bubuksan nila ang telebisyon para panoorin ang impeachment proceedings. Hindi sila naghahanap ng law school lecture. Hindi rin sila umaasang maintindihan ang lahat ng constitutional doctrines.
Ang gusto lang nilang malaman ay isang simpleng tanong.
“May ginawa bang mali o wala?”
Pero ang bumubungad sa kanila ay dalawang oras ng legal objections, procedural arguments, motions, technical discussions, at kung anu-anong legal terminologies na kahit minsan ang mga hindi abogado ay hindi na alam kung saan patungo ang usapan.
After several minutes, they quietly change the channel.
Hindi dahil wala silang pakialam.
Hindi dahil tamad silang makinig.
Kundi dahil hindi na nila maintindihan ang nangyayari.
At kapag nangyari iyon, doon nagsisimula ang pinakamalaking panganib.
Hindi lamang para sa impeachment.
Kundi para sa ating demokrasya.
The Framers of the Constitution never intended impeachment to become an exclusive playground of lawyers.
Kung purely legal proceeding lamang ito, sana Korte Suprema ang naglilitis thru a constitutionally designated impeachment court. Ngunit malinaw ang disenyo ng ating Saligang Batas. Ang impeachment ay ipinagkatiwala sa Senado dahil ito ay hindi lamang legal process. Isa rin itong political, doctrinal, ethical, integritocrical, democratical, at moral process of accountability.
In other words, the law matters.
Due process matters.
Evidence matters.
Rules matter.
But there is something equally important.
The people must understand what is happening.
Because accountability that cannot be understood will eventually lose the confidence of the people.
Ito ang nakikita kong malaking hamon sa kasalukuyang impeachment.
Habang ang prosecution ay nakatutok sa bawat technical requirement ng proseso, ang depensa naman ay tila mas direktang nakikipag-usap sa emosyon ng publiko. Habang ang isang panig ay nagpapaliwanag gamit ang legal language, ang kabilang panig naman ay gumagamit ng simpleng kuwento—political persecution, pagiging biktima, at selective justice.
Whether we agree with those narratives or not is beside the point.
The reality is simple.
People understand stories better than legal arguments.
At sa panahon ng social media, ang mas madaling maintindihan ang kadalasang mas madaling paniwalaan.
Dito nagsisimula ang tinatawag kong information vacuum.
Kapag hindi malinaw ang paliwanag ng Senado, hindi mananatiling walang laman ang espasyong iyon.
Someone will always fill it.
At alam na natin kung sino.
The vloggers.
The influencers.
Political commentators.
Social media personalities.
At kung minsan, maging ang mga bayarang content creators na ang layunin ay hindi ang paghahanap ng katotohanan kundi ang pagpapalakas ng kampo ng kanilang sinusuportahan.
Every afternoon, matapos ang impeachment hearing, nagsisimula ang isa pang impeachment trial.
Hindi na sa Senate session hall.
Kundi sa Facebook.
Sa TikTok.
Sa YouTube.
Sa X.
At sa milyon-milyong cellphone ng mga Pilipino.
Suddenly, it is no longer a battle of evidence.
It becomes a battle of narratives.
A battle of algorithms.
A battle of engagement.
A battle of who controls the public conversation.
At kapag umabot tayo sa puntong iyon, hindi na ang katotohanan ang pinakamahalaga.
Mas nagiging mahalaga kung sino ang mas maraming followers.
Kung sino ang mas maraming views.
Kung sino ang mas maraming shares.
Kung sino ang mas maraming kayang bayarang influencers.
Nakakalungkot isipin na ang isang constitutional process na idinisenyo upang tiyakin ang public accountability ay maaaring mauwi sa isang digital popularity contest.
At kapag nangyari iyon, hindi lamang ang prosecution o ang depensa ang matatalo.
Ang pinakamalaking talo ay ang taumbayan.
Dahil kahit ano pa ang maging legal na desisyon ng Senado, marami na ang hindi huhusga base sa ebidensya.
Huhusga sila base sa naratibong una nilang napanood sa social media.
The Senate may render its judgment.
But the public may have already rendered theirs.
Kaya para sa akin, may napakalaking responsibilidad ang liderato ng Senado.
Hindi lamang tiyaking maayos ang proseso.
Kundi tiyaking naiintindihan ng taumbayan ang proseso.
Hindi nangangahulugan na aalisin ang due process.
Hindi rin ibig sabihin na bababaan ang kalidad ng legal discussion.
Ang ibig sabihin lamang nito ay ipaliwanag sa wikang naiintindihan ng ordinaryong Pilipino kung bakit mahalaga ang bawat ruling, bawat objection, at bawat procedural decision.
Because clarity strengthens institutions.
Confusion weakens them.
At kapag hindi ang Senado ang nagpapaliwanag, may ibang gagawa nito.
At hindi lahat ng nagpapaliwanag ay naghahanap ng katotohanan.
Marami ang naghahanap lamang ng engagement.
Marami ang naghahanap ng political advantage.
Marami ang naghahanap ng viral content.
The ordinary Filipino may not be a lawyer.
Pero huwag nating maliitin ang kakayahan niyang umunawa thru common sense and critical thinking.
Hindi man siya marunong magbasa ng legal citations, marunong siyang makinig.
Hindi man siya eksperto sa constitutional law, marunong siyang kumilatis.
Hindi man siya abogado, mayroon siyang common sense at moral compass.
Kailangan lamang siyang kausapin sa wikang naiintindihan niya.
Because democracy and the impreachment process does not belong to lawyers alone.
It belongs to every Filipino.
At kung ang mismong may-ari ng demokrasya ay hindi na makasabay sa proseso, baka panahon na ring tanungin kung para kanino ba talaga ang impeachment.
Sa huli, hindi sapat na tama ang proseso.
The process must also earn the understanding—and ultimately the trust—of the Filipino people.
Because truth that remains trapped in legal language will always struggle against a simple story repeated a thousand times on social media.
At kapag hinayaan nating mangyari iyon, hindi lamang isang impeachment ang mawawalan ng saysay.
Unti-unti ring mawawala ang tiwala ng taumbayan sa mismong mga institusyong dapat sana’y kanilang pinaniniwalaan at ipinagtatanggol.
#DJOT
*****************************************
_______________________________________
Dear friends,
*About the author:
